Twee vrienden besluiten samen een restaurant te beginnen. De een brengt geld in, de ander zijn vakkennis op culinair gebied. Ze stellen statuten op, storten het kapitaal en schrijven hun onderneming in. Dit scenario is gebaseerd op een specifieke bepaling uit het Franse recht: artikel 1832 van het Burgerlijk Wetboek, dat de grondslag vormt voor elke vennootschap.
Bijdragen in de verliezen: een verplichting die vaak verkeerd wordt begrepen
De meeste juridische gidsen gaan uitgebreid in op inbreng en winstverdeling. Veel minder gidsen leggen concreet uit wat bijdragen in de verliezen betekent. Lid 3 van artikel 1832 van het Franse Burgerlijk Wetboek bepaalt dat de vennoten zich ertoe verbinden bij te dragen in de verliezen. Deze formulering baart ondernemers in spe soms zorgen.
In de praktijk betekent deze verplichting niet dat een vennoot elk jaar zijn chequeboek moet trekken als de vennootschap verlies lijdt. De rechtspraak heeft verduidelijkt dat, tenzij de statuten anders bepalen, de bijdrage in de verliezen pas bij de vereffening wordt uitgevoerd. Tijdens het bestaan van de vennootschap kan de waarde van de aandelen van een vennoot dalen, maar hij hoeft de verliezen niet tussentijds aan te zuiveren.
Om de vennootschap volgens artikel 1832 van het Burgerlijk Wetboek beter te begrijpen, moet je dus twee zaken van elkaar onderscheiden: de juridische verplichting om je deel van de verliezen te dragen en het moment waarop die verplichting opeisbaar wordt. Dit onderscheid beïnvloedt hoe een toekomstige vennoot het risico inschat.
Artikel 1832 van het Burgerlijk Wetboek: wat er werkelijk staat
Dit is de kern van de regeling. Artikel 1832, lid 1, bepaalt dat “de vennootschap wordt opgericht door twee of meer personen die bij overeenkomst besluiten goederen of hun arbeid in te brengen in een gemeenschappelijke onderneming, met het oog op het delen van de winst of het behalen van de besparingen die daaruit kunnen voortvloeien”.
Uit deze zin zijn vier constitutieve elementen af te leiden:
- Meerdere vennoten: er moeten minstens twee personen samenwerken. Voor de EURL en de SASU bestaan uitzonderingen, maar het uitgangspunt blijft dat een vennootschap meerdere vennoten heeft.
- Inbreng: elke vennoot brengt iets in de gemeenschappelijke pot, in de vorm van geld (inbreng in geld), een goed (inbreng in natura) of arbeid (inbreng in nijverheid).
- Een gemeenschappelijke onderneming: de vennoten werken samen aan een gedeeld doel, niet ieder voor zich.
- Verdeling van de resultaten: zowel winst als verlies wordt onder de vennoten verdeeld volgens de regels in de statuten.
Deze bepaling werkt als een toets. Ontbreekt een van deze elementen, dan kan de structuur naar Frans recht niet als vennootschap worden aangemerkt.
Eenpersoonsvennootschap en artikel 1832: een wettelijke uitzondering
Vraag je je af hoe een EURL of SASU kan bestaan als artikel 1832 meerdere vennoten vereist? Het antwoord staat in de bepaling zelf. Sinds de wet van 11 juli 1985 vermeldt artikel 1832 dat een vennootschap kan worden “opgericht door de wilsverklaring van één persoon, in de gevallen waarin de wet voorziet”.
De eenpersoonsvennootschap is geen tegenspraak met de bepaling, maar een wettelijk afgebakende uitzondering. De wetgever heeft ervoor gekozen om een ondernemer die alleen werkt toegang te geven tot het beschermende kader van een vennootschap (afgescheiden vermogen, beperkte aansprakelijkheid), zonder dat een tweede vennoot nodig is.
Deze mogelijkheid is strikt beperkt tot de rechtsvormen waarin de wet voorziet. Je kunt niet zomaar elke soort vennootschap alleen oprichten. Voor een SNC zijn bijvoorbeeld altijd minstens twee vennoten vereist.
Inbreng in nijverheid: het bijzondere geval van vakkennis
Van de drie soorten inbreng is inbreng in nijverheid het minst vanzelfsprekend. Een vennoot die zijn nijverheid inbrengt, stelt zijn vaardigheden, ervaring of arbeid ter beschikking. Deze inbreng wordt niet opgenomen in het maatschappelijk kapitaal.
De vennoot die nijverheid inbrengt, krijgt aandelen, deelt mee in de winst en draagt bij in de verliezen. Zijn aandelen zijn echter niet overdraagbaar en maken geen deel uit van het kapitaal. Dit is een praktisch onderscheid om te kennen voordat je statuten opstelt.
Vennootschapsovereenkomst en affectio societatis: de voorwaarde die artikel 1832 niet noemt
Artikel 1832 zegt niets over een element dat de rechtspraak en rechtsleer als fundamenteel beschouwen: de affectio societatis. Deze term verwijst naar de gezamenlijke wil van de vennoten om op voet van gelijkheid samen te werken in het belang van de vennootschap.
Zonder deze gedeelde intentie zou een eenvoudige leningsovereenkomst of commerciële afspraak als vennootschap kunnen worden aangemerkt, met aanzienlijke juridische problemen tot gevolg. De affectio societatis fungeert als waarborg: zij onderscheidt een vennootschap van een loutere financiële afspraak tussen partijen.
Bij een geschil onderzoeken de rechtbanken of deze wil daadwerkelijk bestond op het moment van oprichting. Onenigheid tussen vennoten, hoe ernstig ook, is op zichzelf geen reden om een vennootschap te ontbinden. Voor een gerechtelijke ontbinding moet worden aangetoond dat de werking van de vennootschap is verlamd, en niet alleen dat de vennoten niet meer met elkaar overweg kunnen.
Vennootschap en vereniging: de grens die artikel 1832 trekt
Waarom is een vereniging volgens de wet van 1901 geen vennootschap? Het antwoord zit in één woord: winst. Artikel 1832 maakt het delen van winst of besparingen tot een constitutief element van een vennootschap. Een vereniging kan een overschot behalen, maar mag dit niet onder haar leden verdelen.
Deze grens heeft concrete gevolgen. Als een vereniging haar winst onder haar leden gaat verdelen, loopt ze het risico als feitelijke vennootschap te worden aangemerkt, met alle fiscale en sociale verplichtingen van dien.
Artikel 1832 van het Burgerlijk Wetboek bepaalt dus niet alleen wat een vennootschap is. Het trekt ook indirect de grens tussen de verschillende vormen van samenwerkingsverbanden in het Franse recht. Voor iedereen met een ondernemingsplan is het nuttig om deze bepaling nog eens te lezen voordat je kiest tussen een vennootschap, een vereniging of zelfstandig ondernemerschap.
